Boekbespreking "Zuilen zonder last"

René van Hal

Zuilen zonder last
Architect Theo Molkenboer 1796-1863
Auteur: Bertus Bakker

In oktober verscheen bij Uitgeverij Verloren in Hilversum het boek "Zuilen zonder last", geschreven door Bertus Bakker. Het boek gaat over architect Theo Molkenboer; die bekend is geworden door zijn vele kerkgebouwen. Eén van de kerkgebouwen die hij ontwierp was de nieuwe Petrus en Pauluskerk in Soest. René van Hal las het boek en deelt zijn bevindingen.

"Zuilen zonder last" biedt een analyse van het bouwkundig oeuvre van Theo Molkenboer. Hierbij ligt de nadruk op de bouw van nieuwe kerken voor de katholieke gemeenschappen in Nederland. In de 19e eeuw was het weer toegestaan om kerken te bouwen. De bouwwerken uit deze periode staan ook wel bekend als Waterstaatskerken, omdat de overheid zowel architectonisch als financieel bij veel van deze bouwactiviteiten betrokken was.

Petrus en Pauluskerk
In het boek van Bertus Bakker wordt een veelheid aan kerken beschreven die in onze regio zijn gebouwd (o.a. Amersfoort, Hilversum, Zeist en Utrecht). Eén van de door Molkenboer ontworpen kerkgebouwen is de Petrus en Pauluskerk in Soest. Het bouwproces van de kerk wordt uitgebreid beschreven. Niet alleen omdat de bouw van de kerk de overgang van het neoclassicisme naar de neogotiek symboliseert, maar ook omdat Molkenboer te maken had met een zeer eigenzinnige pastoor: Willem Steenhoff.
Hij wilde de kerk laten lijken op de basiliek van SantaMariaMaggiorein Rome, maar die wens bleek financieel niet haalbaar. Toch hebben sommige specifieke elementen van de basiliek wel een plek gekregen in het bouwwerk.

Stucadoorsarchitectuur
"Zuilen zonder last" geeft bij het lezen een uitgebreid en interessant historisch beeld van de eerste periode waarin het de katholieken weer was toegestaan om kerken te bouwen. Ondanks de overheidsbemoeienis kon toch een diversiteit aan kerkgebouwen met verschillende bouwstijlen worden gerealiseerd. Hierbij speelde de opdrachtgever, een pastoor, een voorname rol. Molkenboer wist door het gebruik van toen nog niet gebruikte technieken de ingezamelde gelden maximaal te benutten om een imposant kerkgebouw te realiseren. Molkenboer wordt daarbij niet voor niets getypeerd als prominent vertegenwoordiger van de stucadoorsarchitectuur omdat hij de zuilen, die nodig waren voor het ondersteunen van het dak, niet altijd uit massief steen liet bestaan. Het boek geeft een tijdsbeeld uit de periode voordat Pierre Cuypers (1827-1921) zich met zijn varianten op de gotiek manifesteerde bij het bouwen van kerken en andere monumentale gebouwen in Nederland.

Bertus Bakker heeft voor zijn boek uitgebreid onderzoek gedaan, zo blijkt wel uit de paragraaf over de totstandkoming van de Petrus en Pauluskerk. Daarin wordt niet alleen aandacht besteed aan de specifieke wensen van de eigenzinnige en geleerde opdrachtgever pastoor Willem Steenhoff, maar ook aan de belangeloze inzet van vele Soesters om de kosten van de bouw te drukken. Ook Steenhoffs relatie met het Koninklijk Huis, met name koningin-moeder Anna Paulowna, komt aan bod.

Italiaanse uitstraling
In 1968 is de Petrus en Pauluskerk in Soest afgebroken vanwege de hoge onderhoudskosten. Gelukkig is de toren bewaard gebleven. Deze zorgt tot op de dag van vandaag voor de Italiaanse uitstraling die pastoor Steenhoff bij de bouw voor ogen had.

Prijs: €39,00
Aantal pagina's: 464
ISBN-nummer: 9789087049577