Een opmerkelijke inwoner van Soest

Henri L'Honoré Naber

In 1938 nam de heer H.A. Naber zijn intrek in een huis aan de Regentesselaan te Soest. Een markante man, die de uitvinder was van een bijzondere duikboot en een minstens zo bijzonder muziekinstrument: de Tooverfluit. Tijdens de Duitse bezetting schijnt Naber het Wilhelmus op dit instrument ten gehore te hebben gebracht. Bijna 80 jaar later is zijn kleinzoon Henri L'Honoré Naber op zoek naar meer informatie over die gebeurtenis.

"Huize Drebbel" (foto Google Maps)

Het is 1939, vlak voor de Duitse bezetting. Aan de Regentesselaan nr. 21 staat op het grasveld voor het huis een merkwaardig bouwsel. Het is een duikboot. De bewoner bouwde die in 1920 als eerbetoon aan de Alkmaarder Cornelis Jacobsz. Drebbel (1572-1634). In 1921 had hij met de boot geëxperimenteerd, in de Zuiderzee nabij Hoorn.
Het vaartuig bestond uit een frame met een plexiglas koepel en een zitplaats voor een roeier. Een persluchtfles zorgde er voor dat de roeier onder water in een luchtbel onder de koepel blijven ademen. Met gewichten kon men het bouwsel onder water laten zakken.

Dr..H.A. Naber met zijn duikboot (Foto: familiearchief)
 

De bewoner van het huis aan de Regentesselaan was Dr. H.A. Naber (1867- 1944), wis- en natuurkundige en wetenschapshistoricus. Hij had het huis, waarin hij vanaf 1938 woonde, 'Huize Dre,bber genoemd. Dr. Naber verdiepte zich in wis- en natuurkundige raadselen. Zo onderzocht hij o.a. de piramiden in Egypte, verdiepte zich in het roostervenster van de kathedraal inAmiens (dat volgens hem een wiskundige onmogelijkheid bevatte) en het Theorama van Pythagoras.

Het roostervenster van de kathedraal van Amiens (Foto: Zairon via Wikimedia Commons)

Een publicatie over Theorama van Pythagoras door H.A. Naber (foto: familiearchief)

Hij gaf publicaties uit als 'Meetkunde en Mystiek', 'Geheimen der Gotiek' en 'Standard methodsinphysicsandelectricity criticised'. Ook deed hij experimenten met stroom, water en geluid. Zoals in 1892 toen hij proeven deed met de zogenaamde waterstofvoltameter, een oorspronkelijk door Faradayuitgevonden instrument, waarmee stroomsterkte kon worden gemeten. Hij raakte er toentertijd van overtuigd dat daarmee stroom veel nauwkeuriger kon worden gemeten. Ook ontwikkelde hij een hoogtemeter die vliegtuigrampen zou moeten voorkomen.

Samen met zijn broer was hij een van de oprichters van de Koninklijke Nederlandse Vereeniging voor Luchtvaart en samen met zijn zuster (Johanna Naber) een van de oprichters van de Koninklijke Nederlandse Vereeniging 'Onze Vloot' (1906). Naar zijn zuster zijn in diverse steden straten vernoemd.

De Tooverfluit

Publicatie over de Tooverfluit in het Amerikaans Popular Science in 1922 (Brond: Popular Science)

Bij het bestuderen van de sirene van Caigrzard-Latour enHelmholtz, die in de natuurkunde werd gebruikt om trillingen van een toonhoogte te meten, kwam Naber op het idee om het instrument om te bouwen tot muziekinstrument. Hij ontwierp een logaritmisch toelopende as, waarmee hij de aandrijving, en daarmee het toerental van de sirene kon regelen. Door aanpassingen zag hij kans ook het volume van het instrument te regelen en zowel losse noten als vloeiende tonen te spelen. Op de Jaarbeurs van 1918 in Utrecht en op een tentoonstelling in 1928 in het Kurhaus van Scheveningen demonstreerde hij het instrument. Ook trad hij in 1924 met zijn instrument op in den Hilversumschen Draadloagen Omroep Studio.

Demonstratie van den Toorenfluit van Dr. H.A. Naber in den Hilversumschen Draadloozen Omroep Studio, 28 november 1924.
'Luchtkamer, twee schijven met gaten aangedfreven door snaar met variabele snelheid - geeft een zeer aangenomen geluid'
(foto: familiearchief)

Er werd nationaal en internationaal over zijn instrument gepubliceerd, tot in het Amerikaanse PopularScience toe. Niet altijd positief. Veel mensen vergeleken het instrument met een zingende zaag. Anderen vonden het een 'jankorgel'.

---
OPROEP:
Tijdens de Duitse bezetting schijnt dhr. Naber op Koninginnedag op de Tooverfluit tonen van het Wilhelmus ten gehore te hebben gebracht, hetgeen de omwonenden nogal verontrustte. Zijn kleinzoon, Henri L'Honoré Naber, is benieuwd of er mensen zijn die zich iets over dit voorval kunnen herinneren, of die er over hebben gehoord. Heeft u een herinnering aan die Tooverfluit of sirene, dan wordt u verzocht een berichtje te sturen naar de redactie van de Historische Vereniging Soest: redactie@hvsoestnL.