Een vergeten hoofdstuk uit de Soester geschiedenis onder de hamer

Donderdag 10 september 2026

Originele tekeningen van Dudok van het nooit gerealiseerde plan voor de herbouw van Hotel Café Restaurant De Viersprong te koop tijdens septemberveiling bij Van Zadelhoff Veilingen & Taxaties in Hilversum

Bijna tachtig jaar lagen ze onopvallend opgeslagen: originele tekeningen en correspondentie van architect Willem Marinus Dudok (1884-1974) voor een gebouw dat nooit werd gerealiseerd. Tijdens de septemberveiling van Van Zadelhoff Veilingen & Taxaties in Hilversum komt dit bijzondere materiaal onder de hamer. De stukken onthullen het nooit gerealiseerde plan dat de beroemde architect na de oorlog maakte voor de herbouw van De Viersprong aan het huidige Nieuwerhoekplein.

Afbeelding van Hotel-Café-Restaurant "Sociëteit"De Viersprong (HVS-archief)

Dudok is vooral bekend als de architect die het gezicht van Hilversum voor een belangrijk deel bepaalde. Hij ontwierp er ongeveer 75 gerealiseerde werken, waaronder scholen, woningbouw, openbare gebouwen en bruggen. Zijn beroemdste werk is het Raadhuis van Hilversum, dat in 1931 werd geopend en geldt als het hoogtepunt van zijn oeuvre. Dat juist in Hilversum originele tekeningen van een nooit gebouwd Dudok-ontwerp worden geveild, maakt het extra bijzonder.

Een plek midden in het oorlogsgeweld

De geschiedenis van het ontwerp begint niet bij Dudok, maar bij de oorlog. Hotel Café Restaurant De Viersprong was vóór en tijdens de oorlog een populaire ontmoetingsplek in Soest. De echtgenoot van eigenaresse mevrouw Barzilay had daarnaast een sigarenfabriek en winkel.
De geschiedenis van de plek kreeg tijdens de oorlog een dramatische wending. Op 25 juli 1941 werd op de plek die later het Nieuwerhoekplein zou worden een jonge Soester, Gerardus (Gerrit) Dorresteijn, door Duitse militairen doodgeschoten. Aanleiding was het ingooien van een ruit bij een woning van een NSB'er. Volgens het historische verslag werd na het alarm door enkele Duitsers geschoten op wegvluchtende jongens. Dorresteijn werd door een schot in het hoofd getroffen en overleed. Hij geldt als het eerste Soester slachtoffer van de Duitse terreur.
De Duitse bezetter blies De Viersprong op als represaille voor het doorsnijden van telefoonkabels en stak het gebouw in brand. De verwoeste locatie zou na de oorlog de aanleiding worden voor een nieuw ontwerp van één van Nederlands bekendste architecten.

HCR De Viersprong wordt door de Duitsers als represaille voor sabotage in brand gestoken

Dudok tekent voor een nieuw begin
Op 21 maart 1946 schrijft Dudok aan het gemeentebestuur van Soest over „den bouw van een huis aan het Nieuwerhoekplein No 2”. Hij maakt het ontwerp namens mevrouw Barzilay, wier huis volgens Dudok „door de Duitschers werd vernietigd”.

Uit de oorspronkelijke stukken en de inmiddels bevestigde lokale geschiedenis blijkt dat dit de voormalige De Viersprong betreft. Dudok ontwierp een geheel nieuw complex met vier flatwoningen. Eén daarvan was bestemd voor de arts F.D. Carels en werd ontworpen als combinatie van woning en praktijk. Op de plattegrond zijn onder meer een spreekkamer, onderzoekkamer en werkkamer ingetekend.

De verzameling bevat verschillende tekeningen die laten zien hoe ver het plan werd uitgewerkt: van plattegronden en gevelaanzichten tot funderings-, constructie- en kaptekeningen. Het gaat daarmee niet om een vluchtige schets, maar om een concreet en ver uitgewerkt ontwerp voor de wederopbouw van een door de oorlog verdwenen gebouw.

De oorspronkelijke correspondentie laat zien dat het plan jarenlang in voorbereiding bleef. In oktober 1947 stuurde Dudok de uitgewerkte tekeningen voor de herbouw aan Barzilay. Ook in 1948 was er nog correspondentie over het project. Ondanks de vergevorderde plannen kwam de herbouw uiteindelijk niet tot stand.

„Juist omdat het gebouw nooit is gerealiseerd, zijn deze tekeningen zo bijzonder,” zegt veilinghouder Ronald van Zadelhoff. „Je ziet hier niet alleen een ontwerp van Dudok, maar een tastbaar document van de wederopbouw. Een plek die tijdens de oorlog werd vernietigd, kreeg op de tekentafel van Dudok een nieuw leven. Alleen dat nieuwe gebouw is er uiteindelijk nooit gekomen.”

Van De Viersprong naar Garage Stam
Na de oorlog kreeg de locatie uiteindelijk een geheel andere bestemming. De grond en de ruïne van De Viersprong werden in 1953 gekocht door Garage Stam. Het garagebedrijf breidde zich op de plek verder uit en is daar tot op de dag van vandaag gevestigd.

Daarmee is de geschiedenis van de locatie in bijna tachtig jaar ingrijpend veranderd: van een populaire ontmoetingsplek en restaurantvilla, via oorlogsverwoesting en een nooit uitgevoerd ontwerp van Dudok, naar de huidige garage.

Het ontwerp dat Dudok voor deze plek maakte, bleef ondertussen verborgen in tekeningen en brieven. Dankzij het bewaard gebleven materiaal is nu opnieuw zichtbaar wat hij in de eerste naoorlogse jaren voor ogen had.

Dudok onder de hamer
Het bijzondere kavel wordt aangeboden tijdens de Kunst- en Antiekveiling van september bij Van Zadelhoff Veilingen & Taxaties in Hilversum, met een startbod van €150.
De originele tekeningen en correspondentie zijn tijdens de kijkdagen op 19 en 20 september te bekijken, samen met de overige kunst, antiek en bijzondere verzamelobjecten aan de Nieuwe Havenweg 53A in Hilversum.

„Het bijzondere is dat je met deze tekeningen niet alleen een stukje architectuurgeschiedenis in handen krijgt, maar ook een verhaal over een heel concrete plek en de mensen die daar geschiedenis hebben geschreven,” aldus Van Zadelhoff. “Het gebouw van Dudok heeft nooit bestaan, maar zijn ontwerp heeft bijna tachtig jaar later nog steeds een verhaal te vertellen.”

FOTOALBUM
Enkele tekeningen rondom het plan opgesteld door architect Dudok om op het Nieuwerhoekplein woonflats te bouwen op de plek van het door brand verwoeste HCR De Viersprong.

Delen op social media

FacebookTweetLinkedInE-mail