Volk langs de weg

Dit artikel van auteur E. Heupers is eerder geplaatst in Neerlands Volksleven uitgave maart 1966

De laatste tijd verschenen er in Neerlands Volksleven verschillende opstellen van volkskundige aard, waarin de aandacht werd gevestigd op het volk langs de weg: reizende kooplui, marskramers, e.a., die door de techniek en het toenemende verkeer van de weg zijn verdrongen en verdreven. Geruisloos, zonder enige ophef: kooplieden, handelaren in motteballen en muizevallen, schooiers en bedelaars, zij pasten niet meer in onze hedendaagse maatschappij. In onze tijd zijn ze een zeldzame verschijning geworden. Wat heden ten dage, trekkend langs 's Heren wegen, in een vrij beroep de kost tracht te verdienen door huis aan huis zijn diensten aan te bieden, mag men niet meer onder bedelaars of schooiers rangschikken.
Zeer zeker niet de tachtigjarige Arris Kleinveldt afkomstig uit Achterveld in de buurt van Barneveld, die reeds meer dan dertig jaar zijn koopwaar weet te slijten aan boeren en burgers in de wijde omtrek van Achterveld, Kallenbroek, Barneveld, Hoevelaken, Scherpenzeel, Renswoude en nog verder gelegen plaatsen. Hij is koopman, handelaar. Geen centenschooier!
Kleinveldt heeft nu eenmaal zijn hart verpand aan dat zwervend bestaan. Elke morgen trekt hij er als een flierefluiter op uit met zijn fiets volbeladen met koopwaar, om zijn werk te doen. Naar zijn klanten, die in die streken wonen, die hem op die dag verwachten, want met de regelmaat van de klok bezoekt hij zijn vaste cliëntele en weer of geen weer hij laat de mensen niet wachten. Arris Kleinveldt zou zijn haren steil overeind zetten, als iemand het waagde hem bij de landlopers of bedelaars in te delen. Hij werkt voor de kost en men kan hem met zijn handel voorop de fiets overal in de omtrek tegen komen. De tijden mogen veranderd zijn, het brengt hem niet uit zijn evenwicht. De zaken marcheren gelukkig nog best en hij heeft in zijn leven al zoveel meegemaakt, dat hij zich niets aantrekt van concurrentie van het grootwinkelbedrijf. Supermarkets, etalages, reusachtige reklame-aanbiedingen, waarvan men duizelt, het doet en zegt hem niets. Elke morgen opnieuw, behalve 's zondags, trekt hij er op uit, de boer op met zijn zwaar beladen fiets. Hij verkoopt voornamelijk borstelwerk, sponzen, zeemleerlappen, mattekloppers en uierzalf voor de gebarsten spenen van de koeien. Vroeger verkocht hij er nog petroleum bij, doch dat heeft hij aan de kant gedaan, was hem te vies en liet hij aan een ander over. Geen boer of boerin op het platteland tussen Nij kerk en Renswoude of zij kennen Arris Kleinveldt, de reizende koopman en hij kent elke boer in het  afgelegenste gehucht bij naam en toenaam en weet hem te vinden. Hij praat graag en veel en weet boeiend te vertellen van vroeger toen alles zoveel anders was als tegenwoordig,
toen er nog geen verkeer op de weg was en de mens geen haast had. Op overtuigende wijze weet hij zijn handel aan de man, veel vaker aan de vrouw te brengen; hij is een geboren koopman, die aanvoelt hoe hij met zijn mensen moet omgaan. Bij iedereen is hij welkom en een graag geziene gast. Hij vertrekt nooit zonder koffie te hebben gehad of een hap eten, want men weet wel zo ongeveer de tijd wanneer de koopman zal arriveren op de boerderij. Laat in de avond keert hij terug naar zijn woonplaats te Achterveld onder de rook van Barneveld. In 't Zwaantje, een oude boerderij heeft hij een kamer, daarnaast een vertrekje dat als opslagplaats dienst doet voor zijn handelswaar. Wanneer de familie heeft gegeten, dan helpt hij de boer hierna nog even met het afvoeren van de koeien. Vermoeidheid kent hij niet. Stil zitten, niks doen, daar is hij de man niet naar. Altijd aktie en bedrijvig zijn is zijn devies, daar is hij oud mee geworden. 
Het vorige jaar (1964) ontmoetten wij hem op de Hessenweg onder Achterveld en maakten een praatje met deze wel bijzonder vitale tachtigjarige man, die vertelde, dat hij nog nooit een dokter bij zich had gehad. Hij kwam uit Hoogland, -zo vertelde hij, daar was hij geboren, maar als kind was hij met zijn ouders verhuisd naar Achterveld en daar opgegroeid. Hij was de oprichter van de eerste busdienst Barneveld-Achterveld-Amersfoort v.v. maar heeft het nooit tot directeur kunnen brengen. Zijn mooie plannen leden schipbreuk door ambtelijke bureaukratie en tegenwerking, zodat het bedrijfje werd opgedoekt. Toen hij al spoedig ontdekte dat deze zaak niet floreerde zette hij zijn handeltje per fiets op en hiermee verdient hij dik zijn brood, zijn a.o.w. is maar een zakcentje; heeft hij nog niet nodig, maar misschien komt dat nog wel eens, een mens is maar een mens. De tijd hiervoor is nog niet aangebroken, hij kan er nog niet mee ophouden,
zijn klanten hebben hem ieder dag nog nodig en hij hen, want zijn bedrijfje is hem lief geworden ofschoon zijn kinderen willen, dat vader er mee ophoudt. Dan opeens heeft hij geen tijd meer, breekt het gesprek abrupt af, stapt op zijn fiets en trapt moeizaam weg tegen de wind, in de richting Achterveld, want daar moest hij vandaag nodig nog zijn. En zo legt Kleinveldt 40, 50 en meer k.m. per dag af; hij blijft er een gezond en tevreden mens bij. Een der laatste, zo niet de allerlaatste reizende koopman in deze buurt, een zeer zeldzame verschijning in onze haastige en lawaaierige tijd.
In mei van dit jaar hoorden wij bij een boertje onder Scherpenzeel, dat Arris Kleinveldt zijn handel aan kant had gedaan. Hij is er mee opgehouden en naar Purmerend verhuisd, waar hij bij een getrouwde dochter is ingetrokken. Nu hij over de tachtig is wil hij het wat rustiger aandoen en zo is ook deze figuur van de weg verdwenen.