Doorman, Karel

KAREL DOORMAN
1889 -1942
Auteur: Dik Top
Foto's: Collectie NIMH

Karel Doorman werd bekend en legendarisch als schout-bij-nacht en opperbevelhebber van de Nederlands-Indische zeevloot, doordat hij bij de aanval op de Japanse tegenstanders in februari 1942 aan de andere schepen onverschrokken liet seinen: “Ik val aan, volgt mij!” Hij was zelf commandant van de kruiser De Ruyter. Na de oorlog werden de enige twee Nederlandse vliegdekschepen achtereenvolgens naar hem genoemd. Minder bekend is dat hij zijn vliegcarrière begon op Soesterberg.

Hij werd in Utrecht geboren op 23 april 1889 en kreeg de voornamen Karel Willem Frederik Marie. In oktober 1910 werd hij adelborst 1^e klasse. Hij diende vanaf dat jaar tot 1914 in Nederlands-Indië, op onder meer het pantserschip Tromp en daarna op De Ruyter. Van dit laatste schip monsterde hij af in maart 1914. Waarschijnlijk als vrijwilliger ging hij in juli 1914 naar Albanië, waar een strijd woedde tussen Oostenrijk, Griekenland en Italië. Niet duidelijk aan welke kant de Nederlanders daar vochten in onder meer Koritza en Valona.

Als luitenant-ter-zee kwam hij in Soesterberg in opleiding tot vliegenier - waarschijnlijk in 1915 toen de marine hier dit jaar net als eerder het leger in 1913 begon met het opleiden van ‘aviateurs’. In maart 1915 verkreeg hij tegelijk met Muller zijn internationale brevet. In het dagboek van commandant Walaardt Sacré komt zijn naam de eerste keer voor op 26 januari 916, samen met die van zijn collega’s van de marine Nieuwenhuis en Muller. Zij hadden die dag alle drie voldaan aan de landingsproeven voor hun militaire brevet.

Op 14 maar noteerde W.S.: Op 5 april vertrok hij uit Leerdam en strandde bij Veenendaal-De Klomp. Hij kwam ’s avonds heelhuids terug. Op 29 april maakten hij, Nieuwenhuis, Muller en Van Bevervoorde (allemaal van de marine) de stijgproef voor het militaire brevet. Dit hield in dat ze het brevet kregen uitgereikt, behalve Muller, die nog een overlandvlucht moest maken. Op 17 augustus moest Doorman een noodlanding maken bij Werkhaven, wegens een ‘blauwe’ cilinder.

De Farman F-22 met registratienummer M-2 op vliegveld Soesterberg. In de cockpit luitenant ter zee der tweede klasse K.W.F.M. (Karel) Doorman. 1917

Luitenant ter zee der tweede klasse K.W.F.M. (Karel) Doorman tijdens zijn vliegopleiding in een RAF B.E.2 C. (1916-1917)

Samen met Davidse en Pelser vertrok hij op 4 mei 1917 naar Zweden, vermoedelijk voor de aankoop van vliegmachines en motoren voor de marine van vliegtuigbouwer Thulin. Hij meldde zich bij Walaardt Sacré terug op 6 juni. Van 16 januari tot 22 maart 1917 waren voor de L.V.A. Van Heyst, Versteegh en ir. Vreeburg al naar Thulin in Zweden geweest.

Foto in 1917 gemaakt te Huis ter Heide met enkele marine-vliegers en vliegers van de Luchtvaartafdeeling. 
Van links naar rechts: tweede luitenant-vlieger H. Schlimmer, luitenant ter zee der tweede klasse H. Nieuwenhuis, luitenant ter zee der tweede klasse K.W.F.M. (Karel) Doorman, eerste luitenant-vlieger J.C. van Oosten, eerste luitenant-vlieger B.A.W. Schlimmer en eerste luitenant-vlieger A. Plesman.

De vliegopleiding van de marine werd dit jaar overgeplaatst naar De Mok op Tessel. Deze bescheiden basis voor watervliegtuigen werd op 21 augustus geopend. In dezelfde periode werd het vliegterrein De Kooy ten noorden van Alkmaar in gebruik genomen. Karel Doorman zal wel zijn meeverhuisd, maar daar heeft Walaardt Sacré geen melding van gemaakt.

Op 18 oktober 1918 moest Doorman wegens motorpech noodlanden in Diependaal bij Hilversum. Zijn machine ging daarbij over de kop, maar de vlieger en zijn passagier Gramswinkel liepen geen letsel op. Zij waren misschien van De Kooy op weg naar Soesterberg.

De naam van Karel Doorman komt in het dagboek van commandant Walaardt Sacré opvallend weinig voor. Dit zou kunnen betekenen dat hij weinig brokken maakte en ook anderszins niet op de voorgrond trad. Hij zal zowel in Nederland als in Indië zeker nog hebben gevlogen, maar dit is ons niet bekend. Op zee daarentegen was hij voortdurend actief.

Volgens een krantenbericht uit februari 1932 was hij als luitenant-ter-zee 1^e klasse commandant van de mijnenveger Prins van Oranje. Deze zou op 8 maart vertrekken uit Nieuwediep en aankomen in Sabang op 29 april. In augustus 1937 werd hij ‘bevorderd’ tot officier in de Orde van Oranje-Nassau met de zwaarden. Hij was toen kapitein-luitenant ter zee. Op 14 juni kwam hij te Colombo aan als commandant van Hr.Ms. Sumatra. In september dat jaar nam hij als commandant van de Tromp deel aan oefeningen op de Noordzee.

In 1937 was hij bij de Marine Luchtvaart Dienst (MLD) in Indië en werd daar in 1940 kapitein van de kruiser De Ruyter.
Zijn heldhaftige optreden in de Javazee is overbekend. Hij sneuvelde daar op 28 februari 1942.