Glasblazerij De Glashut te Isselt

Artikel is overgenomen uit het b;lad Flehite, uitgave december 1966 en april 1967
Auteur: E. Heupers

Het loon van de blazer, dus de eerste man op een plaats, lag dikwijls hoger dan dat van zijn medearbeiders, die minder verantwoordelijk werk verrichtten. Waar een glasblazerij zich vestigde was dit zeer ten voordele van neringdoenden, winkeliers ...... caféhouders. Voor vele glasblazers - vooral in hun afgezonderd zijn - was weinig kontakt met medeburgers en was het voor hen een leven van werken en slapen zonder enige ontspanning of vertier. De afmattende arbeid in de voortdurende nabijheid van verhitte ovens sloopte snel hun krachten. Van werkelijk goed slapen, om nieuwe energie op te doen, kwam weinig, want steeds was het het vuur dat hen opjoeg en aanspoorde tot nog grotere arbeidsprestaties. De manier waarop een arbeider vooral in de zomer transpireerde gaat alle beschrijving te boven. Het is voorgekomen, dat op een warme dag in de zomer, de mannen voor de ovens dreven in hun zweet, zodanig alsof zij gekleed en al uit het water waren gestapt. Na een uur werken was de kleding gewoonweg doorweekt. Wanneer men dan een blaasje ( = korte rust) nam en op een  tochterige hoek ging staan om wat frisse lucht op te doen en wat koelte dan rilde men in korte tijd over het hele lichaam, waarop men gauw de gloed van de ovens weer A:pinta. Dergelijke  temperatuurverschillen hadden nadelige gevolgen voor het lichaam, vandaar het hoge sterftecijfer in die dagen onder de glasblaters en hun helpers.

In achter ons liggende tijden hadden de glasblazers en hun gezellen rekening te houden met de Gilden der smeden en metselaars. In 1766 diende het ildebestuur van Nijmegen een klacht in bij de H. H. Burgemeesteren , omdat de glasfabriquer Roelander in zijn glashut door zijn arbeiders smeed- en rnetselwerk liet verrichten, zonder hierin het voornoemde gilde te hebben gekend of de hiervoor verschuldigde kontributie te hebben voldaan. In dit geval was de fabrikant hiervoor aansprakelijk, doch het gebeurde dat ook de werklieden door het gildebestuur werden gedwongen het verschuldigde te betalen.

Wie waren de eerste glasblazers die zich te Isselt vestigden? De meesten onder hen waren Duitsers afkomstig uit Hessen. Zij behoorden tot de Evangelisch Lutherse kerkgenootschap, die uit de omgeving van Paderborn in Westfalen kwamen beleden de Rooms Katholieke Godsdienst. Deze duitse glasblazers bezaten een bijzondere status [1]. Zij trokken naar vreemde Ianden om daar te werken en woonden eigenlijk buiten de gemeenschap: maakten hiervan geen deel uit, kwamen weinig met anderen in aanraking. Buiten hun vaderland vormden zij dikwijls een grote familie; hun kinderen huwden haast zonder uitzondering met soort- en beroepsgenoten. De jongens kwamen al vroeg in de leer bij hun vaders als  glasblazers en waren op jeugdige leeftijd soms al ervaren vakmensen, die het glasblazen grondig verstonden. Wanneer zij lange tijd in de vreemde vertoefden dan stelden zij zelfs
een schoolmeester aan, die hun kinderen rekenen, lezen en schrijven leerde.
Door hun uitzonderlijke positie verkregen zij van de overheid in sommige Europese landen "privilegien": o. a. vrijstelling van belastingen. 

Het "Herenhuys"te Nijkerk

Alvorens een glasblazerij in bedrijf te kunnen stellen zal zeer zeker een vrij groot kapitaal geïnvesteerd moeten zijn, terwijl daarbij de ondernemers hadden te zorgen dat een voldoende aantal woningen beschikbaar waren voor de arbeiders, die er de voorkeur aan gaven om of in de direkte nabijheid van de fabriek te wonen. Het was namelijk gewoonte in latere  opgerichte glasblazerijen, dat de ambachtslieden een vrije woning konden betrekken en vrij stoken van kolen die men voor de ovens gebruikte. Deze "knegtswoningen" vielen door de regel nogal mee wat woonruimte betrof - vooral in 1898 - en hadden een voorkamer (pronkkamer), een hele grote achterkamer (huiskamer) en een keuken. Over het hele huis een ruirne zolder, die als slaapgelegenheid werd benut. Achter het huis een lapje grond waar de vrouwen de was deden en het natte goed aan de lijn te drogen hingen. In de woonkamer een grote potkachel - later een fornuis - waarin cokes werd gestookt. Deze cokes, in het vakjargon van de glasblazers "schreuven" genaamd was een afvalprodukt van de gestookte kolen in de glasblazerij. De brandstof werd gratis ter beschikking gesteld aan de arbeiders. De stand en waardigheid? van de blazers liet niet toe, dat zij zelf of hun vrouwen "schreuven" op de hoop zochten. Tegen een kleine vergoeding werd dit werkje overgelaten aan een arbeider die invalide of geen volledige dagtaak meer had en of door ..... een arme weduwe van een vroeg gestorven glasblazer. Het was echter geen schande "schreuvenzoeker(ster) te zijn. Hij of zij hoorden er wel bij en werden normaal aanvaard. Zij die nu "schreuven" lieten zoeken moesten misschien later wanneer zij arbeidsongeschikt waren, dit werk noodgedwongen ook opvatten.
Hieronder volgt een vrij nauwkeurige opgave van glasblazers van wie vaststaat dat zij indertijd in het Glashuijs te Isselt werkzaam waren. Dit blijkt allereerst uit de te 'welt voor het Gerecht gesloten huwelijken, die dan kerkelijk worden bevestigd. De tijd dat zij te Isselt verblijven kan worden  opgemaakt door de vermelding van de doop van hun kinderen, die aldaar
waren geboren, al geven deze opgaven geen juist beeld, omdat ongehuwde pérsonen niet worden vermeld. Het inschrijven in de gerechts- en kerkboeken geschiedde slechts bij  huwelijk, doop (geboorte) en overlijden zonder drii hierin - zoals nu - enige nauwkeurigheid werd betracht. Zo is het zeer goed mogelijk, dat zij zich reeds te Isselt hadden gevestigd, voordat hun huwelijk werd gesloten of voordat een kind van hen werd gedoopt.
Huewel vele onder hen tot de Lutherse kerkgenootschap behoorden, kwam het wel voor dat zij ook bij de Gereformeerde kerkgenootschap (lees: NederlandsHervormde) stonden ingeschreven als lidmaten, doch dit hield verband met het feit, dat zij opgaven Luthers te zijn en wanneer zij een huwelijk wilden sluiten met een partner die niet van die religie was er zich huwetijksbeletselen voordeden. De glasblazers die opgaven niet tot de gereformeerde kerk (Staatskerk) te behoren moesten hun aangekondigd huwelijk eerst door de Burgemeesteren en/of Schepenen laten inschrijven en bovendien moesten zij een paar weken "onder de geboden staan." Uit de gesloten hwelijken valt te concluderen dat vele glasblazers uit Königsteel in.Duitsland kwamen. Pas veel later werden vaklieden aangetrokken uit andere Duitse gebieden.

Gehuwd in de Hervormde Gemeente te Amersfoort.
20 maart 1735 Johan Frantz Cuntlag j. m. met Francisca Boekwaldt j. d. beiden wonende onder Isselt. Hun eerste kind Louisa Catharina werd op 27 januari 1736 gedoopt.
Ondertrouwd 7 maart 1749 N.Hervormd. Johan Matthias Grenert van Osnabrugge, wonende aan het Glashuijs met Catharina van Huijsen.
Ondertrouwd juni 1753 Jan Coenraad Guntlach jm. van 't graafschap Isenburg met Lena Heuvelingh.
Uit dit huwelijk gedoopt een kind op 20 januari 1754.
14 april 1771 Matthijs Kouffeld met Maria Wilhelmina Greundeet wonende onder Isselt.
25 mei 1781 Johan Georg Gondlach wonende onder Isselt met Jannetje Snijders.
26 april 1787 Johan Justus Gondlach geboren onder Isselt met Angenita Harskamp.
19 oktober 1786 Johan Georg Ewigs met Maria Magdalena Crelling wonende alhier, op betoon van Kralingen. Beide geboren te Breidenborn.  

Lutherse trouwboek te Amersfoort.
2 augustus 1746 getrouwd eerst op 't Stadhuis en daarop in onze kerk. Hendrik Stolle geboortig uit het gerigt Hagen in het Brandenburgse met Wilhelmina Nagel.
14 september 1748 Het eerste gebod zullende tot Usselt trouwen: Hans Jacob Hagen van Mecklenburg met Margaretha Maria Schenkbergen.
4 januari 1752 Benjamin Gundlach van Mecklenburg met Anna Catharina Hohne van Steele.
13 juli 1757 eerst voor het gerecht te Usselt, naderhand op 't Glashuis getrouwd Jurrien Heyneman uit het graafschap Waldek met Theinisje weduwe Morren.
11 september 1757 voor de eerste maal .afgekondigd en op 23 september eerst voor het gerecht van Isselt, naderhand op het glashuijs Johan Georg Kouffelt met Elsje Roulander.
8 april 1764 Johan Christiaan Schafer, van Buselfeld in Hannover met Elisabeth Heune van Isselt.
23 december 1764 Johan Frederik Cromzie van Lippe met Anna Maria Bolderdijk.
11 mei 1766 getrouwd 25 mei op het Glashuijs Johan Jurgen Jurgens van Hellenthal met Anna Catharina Greindert woonachtig onder Isselt. 
10 augustus 1766 getrouwd op het Glashuijs Christiaan Nol uit het graafschap Hessen, met Catharina Sanderst
3 april 1768 getrouwd op het Glashuijs Johan Jurrien Henne met Anna Christina Wolfs j.d. van Duisburg.
31 maart 1771 en 14 april 1771 getrouwd op 't Glashuijs Matthijs Grijndert wedr onder gerecht van Isselt met Elizabeth Loeff.
29 januari 1776 op 't Glashuijs getrouwd Jurrien Frederik Henne met Anna Christina Wolfs, weduwe van Johan Jurrien Henne.
24 oktober 1776 getrouwd Christiaan Smid en Geertruij Smid beide van het glashuis onder de gerechte van Isselt en zijn 's zondags namiddags in de kerk opentlijk getrouwd op permissie van den Schout van Isselt.
27 april 1778 in dé kerk getrouwd Casper Castenberger van Saxen Hilburghausen met Christina Wasmoeth.
19 maart 1780 en volgende beide zondagen hebben hunne 3 geboden bij ons gehad Christiaan Grijnders j. m. van Dordrecht met Maria Wasmoeth. Getrouwd op 't Glashuijs 2 april 10 juni 1781 Johan George Gondelach van 't Hertogdom Meckelburg-Schwerin met Jannetje Snijders. Getrouwd op 't Glashuijs na de Predikatie.
Hier een wettelijk gesloten huwelijk hide Nederlands Hervormde kerk te Amersfoort van J. G. Gondelach en J. Snijders op 25 mei 1781 en een later kerkelijk, maar dan volgens Luthers ritueel voltrokken en bevestigd huwelijk.
8 oktober 1781 getrouwd in de week, 's maandags 's namiddags op het Glashuijs Matthijs Greinders van Wezel met Elizabeth Harskamp weduwe van Marten Kloster
25 januari 1784 na kerkelijk getrouwd op t Glashuys Johan Jurgen Beurs met Johanna Schmid. Beide onder Isselt woonachtig.
24 april 1786 op 't Glashuijs getrouwd Jurgen Beurs, wedn geboren in Doneus in Frankrijk met Hermina Bakhuizen, wed van Hendrik Sieger.
5 juni 1781 Johan Christiaan Boete uit het Lippische met Maria Wilhelmina Karssemeijer van 't IJsseltse en beide daar woonachtig.
18 augustus 1793 op 't Clashuijs getrouwd Johan Hendrik Abram Kauffelt, geboortig van Königsteel, woonachtig op 't IJsseltse Glashuijs met Maria Catharina Owan, weduwe van Andries Grijnders, geboortig van Bockholt.
9 maart 1794 in de kerk geproclameerd Hendrik Jacob Smid en Alida van 't Klooster. j. d. van ÏJsseltse Glashuijs, zijn daarna te Amsterdam getrouwd.
15 januari 1797 Jacob Willem Rosbach van Butzbach in Hessen met Anna Clara Heune. j. d. van 't Glashuijs. 

In de Hervormde kerk te Amersfoort gedoopte kinderen van Matthijs Koufeld en Maria Wilhelmina Grijnders. Achtereenvolgens op
17 mei 1744; 26 november 1776; 20 january 1780; 9 jurry 1782; 18 september 1785; 3 january 1788; 4 april 1790 en 15 september 1793.
Van Johan Gondelacht en Jannetje Snijder op 16 april 1789. Van Hendrik Jacob Hertel en Dina van Wageningen zeven kinderen. Van Matthijs Jurgens en Jacoba van den Heuvel 13 januari 1805; 7 mei 1807. Van Jurrien Ewig en Catha: Magda: Kriel een op 17 januari 1788.

In de Lutherse kerk te Amersfoort gedoopte kinderen Van Christoph Schlieker - A. C. Pluimer op 15 mei 1740 en 17 april 1743.
Daarna vertrok dit gezin weer naar Konigsteel waar zij twee kinderen lieten dopen en kwamen weer terug naar Isselt want op 5-3-1747 hielden zij een kind te doop te Amersfoort.
Hendrik Johan Hohne - Maria C. Giese lieten achtereenvolgens vijf kinderen te dopen op 24-7-1743; 25-1-1748; 4-6-1750; 7-10-1752 en 25-12-1757.
Johan Jurgen Smit - Maria Ch. Uijthof lieten op 13-3-1747; 27-5-1753; 30-3-4755; 14-12-1756 en 26-11-1758 kinderen dopen.
Anton Filgram - Anna Maria Eijckhoff liet 31-3-1759 een kind dopen.
Matthijs Greindert - Catharina van Huijzen 20-5-1751 een kind gedoopt.
Gedoopte kinderen van Benjamin Gondlach - Catharina Hehne, 12 maart 1753; 16 mei 1756; 1 oktober 1758; 31 augustus 1760 en 6 februari 1763.
Gedoopt een kind van Christiaan Gondlach en Anna Pilgram op 4 oktober 1752.
Kinderen van Olag Wasmoeth - A. E. Spanjers op 13-10-1753; 14-2-1756 en 12-7-1758.
Kinderen van Jan Georg Kauffeld - Elsje Roelander 15-7-1758 en 15-4-1759. 
Evert Schenkbergen's kind 1763.
Johan Jacob Scheffer's kind op 25-6-1764.
Johan Frederik Cromziek kind 1765.

Dan breekt een onoverzichtelijke periode aan waarin niet is vast te stellen welke glasblazers er op Isselt in het Glashuijs werken. In 1765 wordt door Nicolaas Kroon te Nijkerk een glasblazerij in bedrijf gesteld [2]. Door fraaie beloften en het verstrekken van handgeld heeft men zeer waarschijnlijk blazers van Isselt naar Nijkerk gelokt, niet alleen de glasblazers van
Isselt werden op die manier geronseld maar ook andere vakbekwame lieden van diverse glasblazerijen in Nederland en ook Duitsland werden aangetrokken. Omdat men bij de doop van kinderen in de Lutherse doopboeken niet heeft aangegeven waar de ouders woonachtig waren moeten wij hier volstaan met het noemen van namen van glasblazers die wellicht zowel in Nijkerk als in Isselt werkzaam waren. Na 1811 pas (invoering van de Burgerlijke Stand) komt wel weer vast te staan wie in Isselt en wie in Nijkerk werkten.

In de tijd van 1732 tot 1765 heeft het Gerecht van Isselt bijzondere kontakten met de glasblazers die onder hun jurisdictie vielen. Het doel waarom de toenmalige overheid zich hiermee bemoeide laat zich alleen maar raden en wordt jammer genoeg nergens vernield. Er blijkt echter uit dat sommige glasblazers zich een buitenlands reisje konden veroorloven. Of tijdens hun afwezigheid een ander als hun vervanger optrad is ook niet bekend. Het is niet uitgesloten dat zij voor een tijdje vertrokken omdat de glasoven opnieuw moest worden opgebouwd. Van deze gelegenheid maakten zij gébruik hun familie in bet buitenland te bezoeken.

Pas- of gesondbrief uitgereikt op en aan:
21 januari 1756 aan jan Hendrik Becker, oud omtrent 33 jaren en aan Christoffel Wiegel, oud omtrent 23 jaren, beide blazers aan het Glashuijs, verklaarden voornemens te zijn op morgen vanhier te reizen naar Bloemberg in't Graafschap Lippe, en de laatste comparant nog verder naar Schornborndijk (lees: Schornborn Teich) in het Brunswijksche, de eerste naar zijn vrouw en kinderen en de andere naar zijn ouders en vrienden en vandaar weder te keren.

6 augustus 1757 aan Jan Hendrik Dekker, oud over de 34 jaar, die verklaarde voornemens te zijn op heden te zullen verreizen naar Duitsland en aan Johan Christoffel Jurgens, oud 20 jaar. 

25 september 1758 aan Staats Looke, oud 41 jaar, aan Christiaan Krornsiek, oud 44 jaar, en aan Christoff el Wiegel, oud 27 jaar, voor een reis naar Bamtrop in het graafschap Lippe alsmede naar Schornborneclijk in Brunswijk

8 augustus 1761 aan Johan Hendrik Bekker, oud 37 jaar, naar Bloemberg in het graafschap Lippe; Christiaan Scheffer, oud 29 jaar, naar stad Koestee, in Lippe, aan Johannes
Lippert, oud 24 jaar, naar Karro in Mecklenburg; aan Christiaan Krornsiek, oud 48 jaar, naar Lippe, aan Jurrien Hendrik Wagenaar, naar stad Waren in Mecklenburg.

2 februari 1764 aan Christiaan Bekker, oud 26 jaar, naar Hamburg.

13 augustus 1768 aan Johan Jurgen Hohne, oud 40 jaar en aan zijn Vrouw Christina Wolf, oud 30 jaar, voor een reis naar Duisburg.

6 juni 1771 aan Matthijs Kauffelt, oud 26 a 27 jaar, voor een reis naar Blomberg in Lippe.

6 april 1794 aan Coenraad Capel, voor een reis naar Blomberg in het vorstendom Lippe.

Rechterlijke archieven van Isselt
Hierin zijn opgenomen enige akten van ondertrouw van glasblazers die te Isselt werkzaam waren:
Op 4 maart 1735 Johan Frants Guntlag met Francisca Boelcwalt.

3 maart 1749 Johan Matthias Grenert, meerderj: uit Osnabrugge, won: aan 't Glashuijs met Catharina van Hijsen. j. d. van Amersfoort.

3 maart 1749 Koert Ridderbos, meerderj: uit graafschap Lippe en won: op 't Glashuijs, met Dorothea Mulder, weduwe van Hendrik Hoff.

8-12-1751 Benjamin Gondelach, meerderj: uit het Meckelburgsche met Anna Catharina Heumen (Hohne) geassisteerd door haar vader Hendrik Heumen (Hohne)

8-6-1753 Jan Coenraad Guntlag, meerderj: van Brydenborn in 't graafschap IJsenburg? geassisteerd door zijn vader Johan Heinrich Guntlag met Anna Heuveling.

4-9-1757 Concent van Huwelijk Johan Georg Kouffelt, geboortig van Steel met Elsje Roenand, geboortig van Steel. Zijn 23-9-1757 in de Huwelijke Staat bevestigd.

6_4-1764 Johan Christiaan Scheffer, meerderj: geassisteerd door zijn goede vriend Christiaan Kromsiek met Elisabeth Heumen (Hohne) geassisteerd door hare moeder,Anna Catharina Giesen, weduwe Hendrik Heurnen.

3-5-1766 tot Schepen en Buurmeester van Isselt aangesteld Matthijs Greyndert.

9 mei 1766 Ondertrouwd Johan Christoffel Jurgens, geboortig van Hellenthal Brunswijk, thans woonachtig te Nijkerk, vertoonende een acte van concent van zijn vader Johan Jurgen Jurgens en bovendien geassisteerd door zijn goede vriend Christiaan Becker, met Anna Catharina Greyndert, geassisteerd door hare moeder Judith Gundelach, weduwe van Justus Greyndert.

23 July 1766 Christiaan Nol, geassisteerd •door zijne moeder Christina Elisabeth Zeijts, weduwe van Johan Diderik Nol met Catharina Sanders.

4 november 1744 Huwelijk van Jan Jurriaan Smit, j. m. van Swerin, wonende aan't Glashuijs onder desen gerechte met Sophia Charlotta Uytshof j. d. van Minden, wonende te Amsterdam.

3 september 1748: Hans Jacob Hagen, meerderj: j. m. geboortig van Meckelenburg. won: alhier, aan 't Glashuijs en in deese geassisteerd met Hans Hendrik Wolbrand en Hendrik Hoff, sijne goede vrienden, die afferrneerden dat de voornoemde Hans Jacob Hagen, diegene is daar hij sig voor opgeeft wit Margaretha Maria Schonbergen, meerderj: dochter, won: te Amersfoort, Iedere geassisteerd, vermits de ouders dood zijn met hare broeder Evert Schenkbergen. 

28 maart 1771 Matthijs Greyndert, weduwnaar van Catharina van 'Huijsen, met Elisabeth Loeff, te Amersfoort, dochter van Geurt Loeff en Margaretha Cozijnen.

8 november 1772 Matthijs Kauffelt, vertoonende een acte van concent van Zijne ouders Matthijs Kauffelt en Christina Kunkels, wonende te Blomberg; met Maria Wilhelmina Greyndert, dochter van Matthijs Greyndert.

17 mei 1778 Johan Jurriaan Beurs, geassisteerd met zijn goede vrind Willem Karssemeijer, met Johanna Judith Smit, retindexj, bijgestaan door hare moeder Sophia Charlotta Oethoff, weduwe van Jurrien Smit.

16 maart 1780 Christiaan Greyndert meerderj; geassisteerd met sijn oom Matthijs Greyndert, met Maria Wasnaoeth, won: te Amersfoort, bijgestaan door haar vader Olof Wa (s) moeth. 

25-5-1781 Johan Georg Gondlag, meerderj: uit Meckelenburg, geassisteerd door Matthijs Kouffélt, met Jannetje Snijder, geassisteerd door haar vader Arnoldtts Snijder.

21 sept. 1781 Mathijs Greyndert, meerderj: wiens ouders dood zijn, geadsisteerd met zijn broeder Christiaan Greyndert, met Elisabeth Harskarnp, weduwe van Marten van 't Klooster, beide te Isselt.

25 dec, 1782 Jan Ferdinand Nol, rneerderj: verklaarende geen ouders meer In leven te hebben, geadsisteerd door zijn goede vrind Matthijs Kouffelt, met Maria Louisa Booms, meerderj: verklarende geen ouders meer in leven te hebben, bijgestaan door Jurrien Heumen haar goede vrind beide wonende onder de heerlijkheid van Isselt.

Januari 1784 Johan Jurriaan Beurs, weduwnaar van Johanna Judith Smit, met Anna Elisabeth Westenberg, meerderj:

24 sept. 1784 Johannes Ruggenberg, meerderj: geadsisteerd met zijn goede vriend Matthijs Kouffelt, die uit naam van de vader Anthony Ruggenberg concent ontvangen heeft tot het huwelijk met Anna Christina Kromsiek, minderj: wonende onder de gerechte van Emiclaar (Hoogland) bijgestaan door hare moeder Maria Bolderdijk, weduwe van Johannes Frederik Kromsiek.

5 okt. 1784 Andries Greyndert, meerderj: ouderloos, geboortig en woonachtig onder dese gerechte, gead: met zijn zwager Matthijs Kouffelt en zijn neef Matthijs Greyndert, met Catharina Owaan, meerderj; geboortig van Boekholt, inwagtende concent van hare moeder Dorothea Hennenberg weduwe van Jacobus Owaan.

14 april 1786 Hendrik Gonlag, meerderj: en ouderloos, geboortig en wonende onder deze gerechte, geads: met Matthijs Coufelt, Buurmeester, met Elisabeth Harskamp, hats (sic!) weduwe van Matthijs Greyndert, geboortig te Leeuwarden in Vriesland, doch thans wonende onder dese gerechte. ,geads: door Christiaan Greyndert.

Concent verleend op 29 april 1786 tot het huwelijk van Johan Ernst Gobbel met Margaretha Kromsigt, weduwe van Jacob Kerk....? te Nijkerk.

9 augustus 1786 Johan Jurrien Beurs, laatst weduwnaar.van Johanna Elisabeth Westenberg, geboortig te Donneeur met Hermina Bakhuijsen, laatst weduwe van Hendrik Sleger.... ? de bruid won: te Amersfoort. 

20 mei 1791 Christiaan Hendrik Boute, geboortig in 't graafschap Bikkeborgh of Bippe (lees: Lippe) minderj: niet wetende of zijn vader nog in levende lijve is, wonende op de glasblazerij onder de heerlijkheid Isselt, geads: met Matthijs Coefelt als goede wind met Maria Wilhelmina Karssemeyer, minderj: eads: door haar vader Wilhelmus Karssemeyer geboortig en  wonende  de glasblazerij en getrouwd op de Huyse van de glasblazerij op 12 junk) 1791.

Boerderij "De Glashut" te Nijkerk, ca 1885
waterverfschilderij van onbekende

3 aug. 1793 Johan Hendrik Abraham Caufelt, minderj: wonende onder Issel geboortig van Konigsteel, vertoonende concent van zijne moeder weduwe Anna Elisabeth Caufoult met Maria Catharina Owaan, weduwe van Andries Greyndens, woonende onder Isselt, geboortig van Boekholt.

29 juli 1803 concent verleend tot het huwelijk van Matthijs Jurgens met Jacoba van den Heuvel.

20 mei 1804 Frederik David Knobel. meerderj: j.m. geboren te Haarlem op de glasblazerij aldaar) met Christina Kauffelt, minded. dochter van Matthijs Kauffelt en Maria Greynders.

10 juni 1806 Johannes Knobel, meerderj: geboren en woonende onder dese gerechte. geads: door zijne moeder Metje Jansen, weduwe Knobel met Maria Catharina Heymesen.

6 maart 1807 Albert Beurs, minderj: geboren en woonachtig onder de gerechte van Isselt, geads: door zijn vader Jurrien Beurs, met Petronella, Geynen. minderj. dochter woonachtig binnen Amersfoort, geads: door haar vader Simon Geynen.

6 aug. 1807 Matthijs Beurs, geboren te Isselt, zoon van Jurrien Beurs met Sara Sara Gondelacht, minderj: dochter van Johan jurgen Gondelach. Het juiste aantal glasblazers die te Isselt hebben gewerkt is aan het eind van de 18e eeuw niet precies meer vast te stellen, daar zij waarschijnlijk beurtelings te Nijkerk in de glasblazerij werkten en dan weer te Isselt.
Hieronder een lijst van personen, die zowel te Isselt als te Nijkerk werkzaam waren. Hierbij zij opgemerkt dat de betreffende lijsten allerminst volledig zijn.

Evert Schenkbergen
Johan Jacob Scheffer
Johan Gondelach
Nicolaas Wentzel
Jan Jurgen Henne
Johan Jurgen Mallaga
Johan Georg Almendinger
Johan Frederik Lange
Johan Adam Wygand
August Muller
Christiaan Brouwer (Brauer)
Johan Frederik Kromsiek
Johan Frederik Carssemeijer
Johan Joachim Malga
Lodewijk Scheffér
Frederik Willem Karssemeijer
Christiaan Smit
Willem Smit
T.D. Gondelach

Vervolgens de namen van glasblazers die te Nijkerk c. q. Isselt hebben gewerkt met achter hun naam het tijdvak waarin zij te Nijkerk werkten.
Johan Jurgen Beurs; 1779, 1780, 1781 en 1784
Johan Georg Gonlag; 1781 en 1786
Johan Jurgen Gonlag 1787 en 1792
Christiaan Greinder 1781, 1783, 1786, 1788 en 1791
Matthijs Greinders 1783
David Knobel 1784, 1787, 1791, 1793, 1797
Casper Stol 1784
Drik Jurgens 1784
Jan Andries Greynder 1785, 1787 - 1788 en 1790
Johan Christoffel Jurgens 1786 en 1790
Johannes Ruggenberg 1787, 1790, 1792, 1795, 1797, 1799 en 1802
Johannes Wolff 1787
Johan Wilhelm Henne 1788, 1791, 1793 en 1796
Ernst Goebel 1790, 1792, 1795, 1798, 1803 en 1805
Adam Wijgant 1790
Johan Jurgen, Hoff 1791, 1793 en 1796
Johan Christiaan Boete 1791, 1794, 1796 en 1810
Carel Gondelach 1792, 1794, 1797, 1799, 1802, 1804 en 1807
Johan Jurgen Scheffer X Johanna Catharina Schlieker 1792
Johan Georg Schlieker X Susanna Schrader 1797
Heinrich Kauffelt 1793, 1795, 1797 en 1800
Jeremias Magin X Clara Henriëtte Schlieker 1799
Jacob Willem Rosbach 1800, 1803, 1805 en 1806
Johan Jurgen Malgha 1802 - 1806
August Frederik Muller 1804 - 1806
Frederik Knobel 1804, 1807, 1808 en 1810
Heinric Knobel 1805
Johannes Martinus Knobel 1806 en 1809
Dirk Jurlings 1810
Jacobus Ruggenberg 1810
Albert Beurs 1810
Johan Christiaan Mentz 1811. Afkomstig uit Windau

De vrouw van laatstgenoemde was Catharina Elisabeth Mulder. Zij was geboren op de glazblazerij te Maklonn (Friesland). Te Nijkerk trouwden op 30 juni 1797 Christiaan Slieker van Rotterdam met Trijntje Kornëlissen.
Op 24-9- 1775 Johannes Fitski, wedn. van Northeirn in Hannover met Antje Jans. Fitski werd "de Annoversman" genoemd. Nazaten van het geslacht Fitski woonden aan het einde van de 19e eeuw nog te Soest.
Van glasblazers waren zij kooplieden geworden; als beroep wordt vermeld: "veekoopman".
Christoffel Mulder glasblazer gaf op te zijn geboren te Harlingen. Dit betekent echter dat hij in deze gemeente Luthers was gedoopt. Zijn ouders woonden aan de glasblazerij te Makkum, alwaar hij zeer waarschijnlijk is geboren.
Op 15 juli 1803 treden te Nijkerk in het huwelijk Hendrik van Doniselaar met Margaretha Gonlag, geboren te Nijkerk. Van Domselaar kwam van Vuren - Dalem. 

Hoezeer de verschillende glasblazersfamilies aan elkaar zijn geparenteerd blijkt na 1811 wanneer regelmatig en vrij nauwkeurig, geboorten, huwelijken en overlijden worden ingeschreven in de Registers van de Burgerlijke Stand.
Gehuwd 13 sept. 1818 Carel Lodewijk Bats 25 jaar, Vader Frederik Bats; Moeder Maria Elizabeth Smits met Maria Catharina Kauffeld, weduw van Johannes van Wageningen, dochter van Matthijs en van Maria Wilhelmina Grijnders. (De familie Bats was afkomstig uit Paderborn (Did.).
1 dec. 1820 Gehuwd Johannes CluistoffelJurgens, 34 jaar, zoon van Christoffel Jurgens, overleden te Isselt, begraven in de Lieve Vrouwe Capel op 20-10-1793 en van Anna Catharina Grijnders te Isselt, met Geertruij van der Heijden, 24 jaar, dochter van glasblazer Martinus van der Heijden 'en van Maria Gouw, wonende te Isselt. Getuige: Willem Kauffelt.
Huwelijk op 10 juni 1824 Willem Cauffeld, circa 31 jaar, glasblazer, geboren te Isselt, zoon van wijlen Matthijs Cauffeld en van Maria Wilhelrnina Grijnders, met Jannigje lepenburg.
Gehuwd 29 januari 1832 Johannes Ernst Wiegel, 48 jaar, glasblazer, geboren te Leerdam (Hervormd gedoopt aldaar) wonende te Isselt, zoon van Johan Antonie en van Johanna Magdalena Roelands, met Waltere de Groot, 28 jaar, geboren te Nijkerk.
Geboren 15-7-1811 een kind van Frederik Knobel en Willemijntje Smit. Getuigen: Jan Gondelacht; Matthijs Kauffeld. 72 jaar, geboortig van Dunzensberg, meesterknecht van de glasfabriek. Gehoren 10-4-1812 een kind van Johannes Knobel en Maria Catharine Hijmes. Getuigen; Ernst, Jurgens en Jan Gondelach, glasblazers.
Overleden 91-7-1812 Johannes Knobel, 34 j. glasblazer, geboren te Edam, man van Maria Catharina Hijmes. Aangevers: Abraham Kauffelt en Ernst Jurgens, glasblazers.
Overleden 9-1-1813 Dorothea Grijnders, geboren binnen deze gemeente, oud 27 jaar, dochter van wijlen Andries Grijnders en Catharine Owaan. Aangevers: Abraham Koevelt, stiefvader, Hannes Jurgens.
Overleden 22 dec. 1824 Jan Gondelach, 73 jaar, buiten beroep, gewoond hebbende op de Glashut, zoon van Jan Gondelach en Jannetje Snijders. 
Geboren 24-2-1815 Jan Hertel, zoon van Hendrik Jacob Hertel en Dina van Wageningen.
Geboren 13-7-1816 kind van Johannes Christoffel Jurgens en van Geertrutly v. d. Heyden.
Geboren 18-6-'24 een kind van Frederik David Knobel, opzichter op de glasfabriek en van Christina Kauffeld.
Geboren 13-6-1825 een kind van Frederik David Knobel, nietselaarsimegt op Glashut en van Christina Kauffeld.
Getrouwd te Soest 26-11-1815 Johannes Harmen Karrssemeij er, geboren 1783, glasblazer te lsselt met Coba van Baren.
Uit dit huwelijk vijf hinderen, alien te Soest geboren.
Ernst Goebel trouwde 29-9-1818 te Soest, geboren 1789 te Amersfoort, Luthers gedoopt, glasblazer, zoon van Ernst en van Margaretha Kromsiek, met Eva Lammertse geboren 1786 te Soest, Roomsch-Katholiek.
Jan Knobel geboren 15-12-1793 te Amersfoort, zoon van David Knobel en van Metje. Janse de Vries, trouwde 6 augustus 1820 te Soest met Merritje Bebber.

Hier eindigen de officiële gegevens betreffende de glasblazers te Isselt waaruit duidelijk is komen vast te staan dat zij op of in de nabijheid van de Glashut woonden, waar zij waren geboren en getogen en ondanks een zwervend leven daar kwamen te overlijden. In het jaarverslag van 'Flehite"  over 1894 wordt een kort overzicht gegeven over de glasfabriek en vinden wij vermeld:
"De gebouwen bestonden uit een fabriek met woonhuis. Rondom de fabriek waren onderscheiden arbeiderswoningen. De hoofdingang werd gevonden tegenover de hofstede: de Platluis [2]". Na 1833 komen geen namen. meer voor van glasblazers in de Registers van de Burgerlijke Stand te Soest, zodat kan worden aangenomen dat omstreeks die tijd de Glashut zijn werkzaamheden staakte en werd opgeheven. Hiermee kwam een einde aan een bloeiend bedrijf waaraan de vurige patriot en dichter Pieter Pijpers in "Eemlandsch Tempe" een geestdriftig vers wijdde [3].

-----

De Glasblazerij

Gloeit en dampt gy niet aldus,
Hékla? gy, Vesuvius?
Laat ons oog zich vrij vergasten,
En ons hart van zorge ontlasten,
Eer men deeze vuurzee blussch
Geen Ciklopen, maar Bachanten
Vaders Libers Lyftrawanten,
Juigchen by dien rooden gloed;
Bachus, om hen wil te onthaalen,
Blaast dr zyne feestpokaalen,
Breekbare vaten, vreugdeschaalen,
Voor zyn flonkerend druivenbloed.

-----

De officiële benaming voor de fabriek was 't Glashuijs, hetwelk blijkt uit verschillende bescheiden; de volksmond echter veranderde dit mettertijd in "de Glashut" ook omdat de glasblazers zelf de fabriek niet anders als de "Hiltte"zullen genoemd hebben. Nadat het bedrijf zijn poorten had gesloten treffen wij Isseltse glasblazers aan in andere plaatsen in de buurt. Vooral Loosdrecht was in trek en het is niet al te gewaagd te veronderstellen, dat juist de fabriek te Loosdrecht en die te Nieuwer-Amstel het waren, waardoor Isselt de concurrentie niet kon volhouden en men er noodgedwongen mee moest ophouden.
Het trekken van de eene plaats naar de andere door glasblazers in die tijden was niets bijzonders.
In voorafgaande eeuwen waren zij vaak immigranten die zich in Europa verplaatsten van stad naar stad en van dorp naar dorp trokken, overal waar de arbeid hen riep en hun vakbekwaamheid op prijs werd gesteld. 'Door dit trekkend leven hadden zij een eigen aard en karaktereigenschappen gekregen, waardoor zij zich onderscheidden van anderen. Hun arbeidzaamheid en stug volhouden ondanks tegenslagen zijn twee typische kenmerken van een glasblazer. Doch waar zij ook neerstreken, zij gevoelden zich één grote familiegroep, lotsverbonden met alle anderen, die hetzelfde beroep uitoefenden. Zij hielden hun eigen trekdieren, hielden schapen om aan vlees te komen, bakten het brood zelf en deden alles terwille van hun gemeenschap. Onderhuwden zoons en dochters, weduwen en weduwnaars, waardoor de oude beroepsbanden werden aangehouden. Overal in ons land waar glasblazerijen waren of zijn gevestigd komen de namen voor van glasblazers die eeuwenlang dit beroep doorgaven aan na hen komende generaties. Vroeger veelal vreemdelingen en als zodanig door de overheid behandeld, zijn zij in de loop der tijden Nederlander geworden en hebben zich hier weten aan te passen. 
Thans zijn vele van hun namen ontdaan van het vreemde tintje en zijn het Hollands klinkende namen geworden die zich in niets van andere onderscheiden.
Voor Amersfoort, Soest en Nijkerk zijn het nu nog geen onbekende familienamen met een vertrouwde klank.

NOTEN:
[1] Otto Bloss, Die alteren Glashtitten und ihre Stellung in der Geschichte der Glasindustrie und die Glasmachersippen. (Neues Archiv ftir Nieder-Sachsen 1953. Heft 3/4).
[2] Jaarverslag "Flehite" 1894 bladz. 17.
[3] Pieter Pypers "Eemlandsch Tempe" Amsterdam 1803.

NASCHRIFT
De voornaamste gegevens alsmede de technische uiteenzetting aangaande het bedrijf en het glasblazen werden ons welwillend verstrekt door de oudglasblazer J. J. Slieker, Treubstraat lib, te Rotterdam met het recht van publicatie, waarvoor wij hem zeer erkentelijk zijn en vanaf deze plaats onze dank brengen.
Verder gaat onze dank uit naar de heer D. H. Huygen, oud-conservator van de Oudheidkundige Vereniging Flehite te Amersfoort voor zijn aanwijzingen en het verstrekken van gegevens en litteratuur betreffende "De glashut" te Isselt.
41